ondernemen

Kasboek bijhouden en creditnota's maken: zo regel je het als zzp'er

2026-07-14 · 6 min leestijd

Een kasboek en een creditnota lijken twee losse onderwerpen, maar ze komen allebei terug zodra je begint met factureren en administreren als zzp'er. De een gaat over het vastleggen van contant geld, de ander over het corrigeren van een factuur na een retour of fout. Hieronder lees je wat je met een kasboek moet, hoe je dat in Excel opzet inclusief de risico's, en hoe je een creditnota maakt zonder gedoe.

Wat is een kasboek en heb je er als zzp'er nog een nodig?

Een kasboek is een overzicht van al je contante geldstromen: wat er in kas komt en wat eruit gaat, met een lopend saldo. Van oudsher was dit een verplicht onderdeel van de administratie voor iedereen die contant geld ontving, van de marktkraam tot de kapper.

De vraag is of je er als moderne zzp'er nog eentje nodig hebt. Het antwoord hangt af van hoeveel contant geld er daadwerkelijk door je onderneming stroomt:

• Werk je vrijwel uitsluitend met bankoverschrijvingen, iDEAL of creditcard? Dan heb je feitelijk geen apart kasboek nodig. Je bankmutaties en facturen vormen samen al een sluitende administratie, en een los kasboek voegt dan weinig toe.
• Ontvang je regelmatig contant geld? Denk aan verkoop op een markt, in een winkel, bij evenementen of in de horeca. Dan blijft een kasboek relevant en verwacht de Belastingdienst dat je contante ontvangsten en uitgaven nauwkeurig vastlegt, inclusief kastellingen.

Kortom: "een kasboek is dood" is te kort door de bocht. Voor de dienstverlenende zzp'er die alles factureert en via de bank laat lopen, is een kasboek vaak overbodige rompslomp naast je gewone administratie. Voor wie nog regelmatig met contant geld werkt, blijft het een noodzakelijk onderdeel van een kloppende boekhouding.

Een kasboek bijhouden in Excel: voorbeeld en opzet

Heb je wel degelijk contant verkeer, dan is een simpel Excel-sjabloon een prima startpunt. De basisopzet van een kasboek voorbeeld bestaat uit vijf kolommen:

Het saldo bereken je door bij elke regel het vorige saldo plus de 'in'-kolom min de 'uit'-kolom te nemen. Zo simpel als het klinkt, zo makkelijk gaat het ook mis in de praktijk:

• Rekenfouten: één verkeerd getypt bedrag of een vergeten formule en het saldo klopt niet meer, terwijl je dat vaak pas bij de kastelling merkt.
• Geen archief: een Excel-bestand op je laptop is geen backup. Raakt het bestand corrupt of ben je het kwijt, dan ben je je onderbouwing kwijt — terwijl de Belastingdienst een bewaarplicht van zeven jaar hanteert.
• Geen koppeling met je facturen: het kasboek staat los van je verkoop- en inkoopfacturen. Je moet dus zelf handmatig controleren of contante ontvangsten overeenkomen met de bijbehorende facturen, wat dubbel werk oplevert en foutgevoelig is.

Voor een enkele kasstroom per week is dit prima te overzien. Zodra de aantallen toenemen, of je de koppeling met je facturatie en btw-aangifte wilt sluitend houden, wordt handmatig bijhouden in Excel al snel meer tijd kosten dan het waard is.

Het digitale alternatief: kosten en bonnetjes automatisch vastleggen

In plaats van bedragen over te typen in een kasboek of spreadsheet, kun je kosten en bonnetjes ook direct digitaal vastleggen op het moment dat ze ontstaan. Dat is waar een AI-scan voor bonnetjes het verschil maakt.

Het werkt zo: je maakt een foto van een bonnetje of stuurt een inkoopfactuur per e-mail door, en de scan leest automatisch de leverancier, het bedrag en de btw uit. Je hoeft niets handmatig over te typen. Die kosten tellen direct mee in je administratie en in je btw-overzichten, zonder dat je aan het einde van het kwartaal een stapel bonnetjes moet uitzoeken.

Het grote voordeel ten opzichte van een Excel-kasboek: elke uitgave is meteen gekoppeld aan een origineel document, digitaal gearchiveerd en meteen onderdeel van je bredere administratie — inclusief eventuele contante uitgaven. Bekijk hoe dat werkt bij kosten en bonnen bijhouden in slimzaak.

Wat is een creditnota en wanneer heb je die nodig?

Een creditnota is een document waarmee je een eerder verstuurde factuur geheel of gedeeltelijk crediteert: je 'trekt' als het ware een bedrag terug. Je hebt een creditnota nodig bij:

• een retour: de klant stuurt een product terug en je moet het factuurbedrag (deels) terugboeken
• een correctie: er stond een fout op de oorspronkelijke factuur, bijvoorbeeld een verkeerd bedrag of aantal
• een terugbetaling: je betaalt een bedrag terug zonder dat er een fysiek product retour komt, bijvoorbeeld bij een geannuleerde dienst

Belangrijk om te weten: je mag een verstuurde factuur nooit zomaar aanpassen of verwijderen. Zodra een factuurbedrag naar beneden bijgesteld moet worden, ben je wettelijk verplicht om dat via een creditnota te doen die duidelijk verwijst naar de oorspronkelijke factuur. Zo blijft je administratie controleerbaar en sluitend, ook voor de Belastingdienst.

Hoe slimzaak creditnota's automatisch aanmaakt bij retouren

Handmatig een creditnota opstellen bij elke retour is precies het soort werk waar fouten in sluipen: een verkeerd factuurnummer, een verkeerde btw-berekening of simpelweg vergeten om hem te versturen. slimzaak lost dit automatisch op.

Zodra een retour wordt geregistreerd, maakt slimzaak automatisch een creditnota aan die direct gekoppeld is aan de oorspronkelijke factuur — inclusief het juiste factuurnummer en de btw-berekening. Je hoeft niet zelf uit te zoeken welk bedrag, welk btw-tarief en welke factuur erbij horen. Bekijk de creditnota vervolgens direct terug bij de bijbehorende factuur in automatische facturen.

Deze automatisering combineert goed met de rest van je administratie: kosten worden met AI-scan ingelezen, facturen automatisch aangemaakt en creditnota's automatisch gekoppeld. Zo bouw je een sluitende administratie op zonder los kasboek, losse Excel-sheets en handmatig overtypen. Wil je weten wat er verder nog bij een complete zzp-administratie hoort? Lees de administratie checklist voor zzp of start gratis met slimzaak via de prijzen-pagina.